Esajas chanteert de koning met zijn lintje: na excuses en 200 miljoen eist de excuusindustrie nu 'herstel'

In dit artikel:

Mitchell Esajas heeft vrijdag zijn koninklijke onderscheiding teruggestuurd. De activist, bekend van Kick Out Zwarte Piet en de Black Lives Matter-protesten, kreeg het lintje in 2023 voor zijn strijd tegen racisme. Aanleiding voor zijn besluit is een omvangrijk onderzoek naar de betrokkenheid van de Oranjes bij het koloniale verleden. Hij vindt dat erkenning en excuses niet volstaan zolang economische en raciale ongelijkheid blijft bestaan. Esajas pleit daarom voor een nationale route naar herstel.

Het onderzoek, uitgevoerd door ruim zestig wetenschappers onder leiding van historicus Gert Oostindie, telt meer dan tweeduizend pagina’s. Volgens de onderzoekers steunden de Oranjes eeuwenlang het koloniale systeem en verdienden zij in de negentiende eeuw, vooral via Nederlands-Indië, omgerekend ongeveer een half miljard euro. Tegelijkertijd hadden zij volgens het rapport weinig invloed op het concrete koloniale beleid. Aan de trans-Atlantische slavenhandel en de slavernij in het Caribisch gebied zouden de Oranjes vrijwel niets hebben verdiend.

De koning betaalde het onderzoek zelf en noemde de bevindingen schrijnend, confronterend en een aansporing om verder te handelen. Premier Jetten zei vrijdag dat nieuwe betalingen niet aan de orde zijn. Hij verwees naar de 200 miljoen euro die het kabinet in 2023 beschikbaar stelde voor onder meer herdenkingen en educatie. Volgens de auteur is dat standpunt echter geen definitieve afwijzing van herstelbetalingen, omdat toekomstige gesprekken over herstel alsnog tot nieuwe publieke uitgaven kunnen leiden.

Ook vertegenwoordigers van het slavernij-instituut NiNsee en nationaal coördinator tegen discriminatie en racisme Rabin Baldewsingh verwelkomden het onderzoek, maar benadrukten dat een volgende stap nodig is. De auteur beschrijft die reacties kritisch en spreekt van een zichzelf versterkende ‘excuusindustrie’, waarin excuses, erkenning en financiële steun steeds nieuwe eisen zouden oproepen. Daarbij verwijst hij ook naar eerdere overheidsuitgaven, waaronder het programma van 200 miljoen euro en een bijdrage van De Nederlandsche Bank aan een museum over het koloniale verleden.

De kern van het opiniestuk is dat hedendaagse Nederlanders volgens de auteur niet persoonlijk verantwoordelijk zijn voor misstanden uit het verleden en daarom geen herstelbetalingen verschuldigd zijn. Hij roept de Tweede Kamer op vast te leggen dat er geen nieuwe of indirecte herstelbetalingen komen en dat het bestaande programma niet wordt verlengd. Esajas houdt volgens de auteur het recht zijn onderscheiding terug te sturen, maar kan daarmee geen financiële verplichting van Nederlandse belastingbetalers afdwingen.