Honderdste geboortedag Claus, prins in de schaduw van de koningin

In dit artikel:

Prinses Beatrix, koning Willem-Alexander en prins Constantijn bezoeken zondag Hitzacker, de Duitse geboorteplaats van prins Claus, op zijn honderdste geboortedag. Claus von Amsberg werd in 1965 bij het grote publiek bekend toen fotograaf John de Rooij hem bij Kasteel Drakensteyn met de toenmalige kroonprinses Beatrix vastlegde. Zijn Duitse afkomst riep direct weerstand op. Claus was tijdens de oorlog lid geweest van de Hitlerjugend en had kort bij de Wehrmacht in Italië gediend. Onderzoek wees echter uit dat hij geen oorlogsmisdaden had gepleegd, waarna het parlement met het huwelijk instemde. Toch volgden protesten, scheld leuzen, stenen en een rookbom rond de verloving en bruiloft.

Claus groeide een deel van zijn jeugd op in Tanzania, waar zijn vader een plantage leidde, en hield zijn hele leven een sterke band met Afrika. Hij had aanvankelijk gehoopt als diplomaat in Afrika te werken, maar moest na zijn huwelijk een nieuwe rol vinden als prins-gemaal. Zijn publieke invloed was beperkt en politiek gevoelig. Als voorzitter van een commissie voor ontwikkelingssamenwerking trad hij af nadat een subsidie voor een koffie-boycot door de minister werd tegengehouden. Daarna werkte hij als adviseur, grotendeels achter de schermen.

Met Beatrix kreeg Claus drie zoons: Willem-Alexander, Friso en Constantijn. Na Beatrix’ troonsbestijging in 1980 raakte hij in een zware depressie. Hij werd opgenomen in Nijmegen en Bazel en sprak opvallend open over zijn psychische problemen, die hij ‘zielpijn’ noemde. Later kreeg hij de ziekte van Parkinson en prostaatkanker. Zijn gezondheid ging achteruit, waardoor Willem-Alexander steeds vaker publieke taken van hem overnam.

Ondanks zijn moeilijke positie en gezondheidsproblemen groeide Claus uit tot een geliefd lid van het Koninklijk Huis. Zijn nuchtere, ironische humor maakte hem populair. Zo grapte hij bij de opening van een bankgebouw dat linten knippen zijn ‘corebusiness’ was. Bij een bijeenkomst voor Afrikaanse modeontwerpers deed hij zijn stropdas af en riep hij anderen op hetzelfde te doen.

Beatrix noemde haar keuze voor Claus later mogelijk haar beste beslissing ooit. Claus zei dat hij zijn zwaarste periodes zonder haar niet zou hebben overleefd. Ook hielp hij Willem-Alexander bij diens voorbereiding op het koningschap en moedigde hij Máxima aan snel Nederlands te leren. Het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima was een van zijn laatste openbare optredens. Acht maanden later overleed Claus op 76-jarige leeftijd aan de gevolgen van Parkinson en een longontsteking. Op zijn kist lag het Vierdaagsekruisje, de onderscheiding waarop hij naar eigen zeggen zelf de meeste inspanning had geleverd.