Juliana van Stolberg: stammoeder van de Oranjes

In dit artikel:

Stolberg im Harz ligt ingeklemd tussen steile hellingen en heeft daardoor een compacte, verdedigbare kern met ongeveer 400 vakwerkhuizen die de hoofdstraat domineren. Het stadje, dat zijn stadsrechten rond 1300 kreeg en uit een mijnwerkersnederzetting ontstond (de naam verwijst naar ‘stollen’ of ondergrondse gangen), wordt vanaf de Niedergasse duidelijk gekroond door het Slot Stolberg op de Slotberg. Een van de middeleeuwse poorten, de circa 750 jaar oude Rittertor, is volledig bewaard gebleven.

Het kasteel zelf heeft wortels in de vroege dertiende eeuw: de ronde woontoren werd vermoedelijk rond 1200 gebouwd door graaf Heinrich von Voigtstedt. Latere vleugels tonen renaissancestijl uit de zestiende eeuw en barokke toevoegingen die zich ook in de tuinen laten terugvinden. Binnen vallen rijk stucwerk en kamers als de Rode Salon op, een ontwerp van de invloedrijke architect Karl Friedrich Schinkel. Op de binnenplaats en in de hallen herinneren familiewapens, wandkleden en vitrines aan de geschiedenis van het geslacht Stolberg, de Reformatie en aan figuren als Luther en keizer Karel V.

Sinds 2002 is het slot in handen van de Deutsche Stiftung Denkmalschutz; het verkeerde destijds in verval en leed onder lekkende daken. In de jaren daarna is het complex stap voor stap gerestaureerd. Bezoekers kunnen sinds 2008 de toegankelijke gedeelten gratis betreden en de auto vlakbij parkeren, maar delen van kasteel en tuinen blijven voorlopig gesloten. In het voormalige muntgebouw is een museum ingericht, met een muntwerkplaats en een tentoonstelling over Thomas Müntzer, de in Stolberg geboren prediker die een rol speelde in de Boerenoorlog en in 1525 werd onthoofd.

Historische persoonlijke verbindingen maken Slot Stolberg bijzonder: hier werd op 15 februari 1506 Juliana van Stolberg geboren, dochter van graaf Botho III. Zij bracht een deel van haar jeugd op het slot door en groeide uit tot stammoeder van het Huis Nassau. Na twee huwelijken (Filips II van Hanau‑Münzenberg en in 1531 Willem van Nassau‑Dillenburg) kreeg zij onder meer Willem van Oranje als zoon; haar nageslacht loopt uit in talrijke Europese vorstenhuizen, inclusief de Nederlandse koninklijke familie. Juliana was politiek en religieus actief: zij steunde haar zonen in de strijd tegen Filips II van Spanje, leed groot persoonlijk verlies (meerdere zonen vielen in de strijd) en overleed op 18 juni 1580 met een zeer uitgebreide familiekring.

Na 1945 werd het kasteel onteigend tijdens landhervormingen en maakte het deel uit van de DDR: vanaf 1948 functioneerde het gebouw als vakantieoord van een lerarenvakbond, wat tot aanpassingen en slijtage leidde. Tegenwoordig is er zowel aandacht voor restauratie als voor het markeren van Juliana’s nalatenschap; sinds 2006 staat in de terrastuin een monument voor haar en zijn er verwijzingen naar rozen en andere herinneringen die haar naam levend houden.