Koning Harald (89) sterft terwijl storm over Noorse monarchie raast

In dit artikel:

De Noorse koning Harald is overleden na 35 jaar op de troon. Zijn laatste levensjaar werd overschaduwd door een reeks schandalen binnen zijn familie, waardoor ook het aanzien van de monarchie schade opliep. Kroonprinses Mette-Marit had contact gehad met de veroordeelde zedendelinquent Jeffrey Epstein. Daarnaast werd haar oudste zoon Marius Borg Høiby, geboren uit een eerdere relatie, opnieuw gearresteerd. Hij stond uiteindelijk terecht voor ongeveer veertig strafbare feiten, waaronder verkrachtingen, en kreeg in juni vier jaar cel. Twee dagen later onderging Mette-Marit, die door een chronische longziekte al beperkt was in haar taken, een longtransplantatie. Verschillende organisaties verbraken intussen de samenwerking met haar vanwege haar contacten met Epstein.

Harald reageerde beheerst op de crises. Hij sprak zijn medeleven uit met de betrokkenen in de zaak-Høiby, maar onthield zich van commentaar op het vonnis. Over Epstein zei hij dat hij niets van de contacten had geweten. Wel sprak hij vertrouwen uit in zijn opvolgers, kroonprins Haakon en prinses Ingrid Alexandra. Ondanks Haralds persoonlijke populariteit liep het imago van het koningshuis terug: bijna een op de drie Noren zou na zijn dood voor afschaffing van de monarchie zijn. Vooral onder jongeren nam de steun af. Harald zelf bleef uitzonderlijk geliefd en kreeg van de bevolking een waardering van 9,2. Zijn rustige optreden, plichtsbesef, sobere levensstijl en nabijheid tot gewone Noren bezorgden hem het imago van een ‘volkskoning’.

Harald werd op 21 februari 1937 geboren als de enige zoon van kroonprins Olaf en prinses Märtha. Tijdens de Duitse bezetting vluchtte hij als driejarige met zijn moeder en zussen naar de Verenigde Staten, waar hij vijf jaar buiten de paleismuren woonde. Na de oorlog volgde hij regulier onderwijs. Zijn moeder overleed toen Harald zeventien was. Hij werd kroonprins nadat zijn grootvader Haakon VII in 1957 was overleden en zijn vader koning Olaf was geworden. Harald kreeg een militaire opleiding en studeerde sociale wetenschappen, geschiedenis en economie aan de universiteit van Oxford.

In 1959 ontmoette hij Sonja Haraldsen, een burgermeisje dat in Oslo studeerde. Zijn vader verzette zich aanvankelijk tegen de relatie, omdat hij vond dat de kroonprins met iemand van adel moest trouwen. Harald stelde uiteindelijk dat hij anders nooit zou trouwen. Na negen jaar kregen hij en Sonja toestemming om in 1968 te trouwen. Hun huwelijk vormde later een voorbeeld voor andere Europese koningshuizen. Ook hun kinderen mochten volgens Harald en Sonja zelf hun partner kiezen. Zo accepteerden zij Mette-Marit, ondanks haar verleden als ongehuwde moeder en haar drugsverleden, en Märtha Louises omstreden partner Durek Verrett. Toen Märtha Louise haar titel en status commercieel inzette, moest zij haar koninklijke taken neerleggen.

Harald was bovendien een fanatiek zeiler. Hij nam drie keer deel aan de Olympische Spelen en werd wereldkampioen. Tot op hoge leeftijd bleef hij aan wedstrijden deelnemen. Zijn gezondheid ging vanaf 2023 zichtbaar achteruit. Hij werd meerdere keren opgenomen in het ziekenhuis, onder meer na een behandeling voor blaaskanker in 2003. Kroonprins Haakon nam tijdens zulke periodes de koninklijke taken over en deed zo ervaring op als regent. Harald wilde ondanks zijn lichamelijke problemen niet aftreden: hij verwees naar zijn eed op de grondwet, die volgens hem levenslang gold. Na zijn overlijden is de Zweedse koning Carl Gustaf de oudst regerende vorst van Europa.