Oranjes hebben koloniaal beleid eeuwenlang gesteund én er stevig aan verdiend, blijkt uit onderzoek in Nederland

In dit artikel:

Een omvangrijk onderzoek naar de band tussen de Nederlandse koninklijke familie en het kolonialisme concludeert dat de Oranjes het koloniale systeem eeuwenlang overtuigend steunden, hoewel zij meestal niet zelf het beleid bepaalden. De commissie kreeg de opdracht van koning Willem-Alexander, die het onderzoek financierde en toegang gaf tot de koninklijke archieven. De resultaten zijn gebundeld in vijf boeken van samen 2.000 pagina’s.

Volgens hoofdonderzoeker Gert Oostindie zagen alle stadhouders, koningen en koninginnen tot en met Wilhelmina kolonialisme als legitiem en belangrijk voor Nederland. De politieke macht lag vooral bij de Staten-Generaal en de Verenigde Oost-Indische Compagnie. Alleen koning Willem I voerde tussen 1813 en 1840 grotendeels zelfstandig koloniaal beleid. De Oranjes waren dus niet de motor van het kolonialisme, maar verleenden er wel morele en symbolische legitimiteit aan.

De koloniale activiteiten leverden de familie in de 19e eeuw naar schatting 576 miljoen euro op, vooral via de VOC en Nederlands-Indië. Het onderzoek wijst er niet op dat dit fortuin rechtstreeks uit de slavenhandel kwam, maar stelt wel dat de Oranjes nooit bezwaar maakten tegen slavernij of de handel in slaafgemaakten. Veel van het geld ging later verloren door investeringen in onder meer Rusland en het Habsburgse rijk.

Bij de presentatie in Leiden noemde Willem-Alexander de bevindingen confronterend en schrijnend. Hij zei dat erkenning van het verleden nodig is om verder te komen en verwees naar zijn excuses voor het Nederlandse slavernijverleden in 2023. Premier Rob Jetten kondigde geen extra herstelbetalingen aan: de regering voert al een meerjarenplan van 200 miljoen euro uit.

Volgens historicus Idesbald Goddeeris loopt Nederland met dit onderzoek en de openstelling van de archieven voor op België. Daar is de rol van de monarchie in het kolonialisme minder diepgaand onderzocht en zijn de koninklijke archieven nog niet algemeen toegankelijk.