Oranjes verdienden 576 miljoen aan kolonialisme: 'Schrijnend en confronterend'

In dit artikel:

Een onafhankelijk onderzoek van de Universiteit Leiden concludeert dat het Huis Oranje-Nassau eeuwenlang nauw betrokken was bij het Nederlandse kolonialisme en de slavernij. De Oranjes steunden het koloniale beleid volgens de onderzoekers overtuigend en zonder veel twijfel, en namen er tot en met koningin Wilhelmina nauwelijks afstand van. Hoewel het koningshuis niet de drijvende kracht achter het kolonialisme was, gaven de Oranjes het systeem wel steun, aanzien en politieke goedkeuring.

Uit het onderzoek blijkt dat de koninklijke familie omgerekend bijna 576 miljoen euro verdiende aan de koloniale geschiedenis. Daarvan kwam bijna 566 miljoen euro uit voormalig Nederlands-Indië. In de zeventiende en achttiende eeuw lag het koloniale beleid vooral bij instellingen als de VOC, de WIC en de Staten-Generaal. De invloed van de Oranjes was toen beperkt. Dat veranderde onder koning Willem I, die veel macht kreeg over het koloniale bestuur en een belangrijke rol speelde bij de uitbreiding van het systeem en het cultuurstelsel.

Ongeveer zestig onderzoekers werkten drie jaar aan de studie, die koning Willem-Alexander in 2022 opdracht gaf. Hoofdonderzoeker Gert Oostindie noemt het koningshuis medeverantwoordelijk voor het kolonialisme en de slavernij. Volgens hem steunde het beleid een systeem dat uitging van Europese en witte superioriteit, ook al zijn er weinig openlijk racistische uitspraken van leden van het koningshuis gevonden.

Vanaf koningin Juliana groeide binnen de monarchie het ongemak over het koloniale verleden. Willem-Alexander kiest voor een opener houding. Hij bood in 2023 excuses aan voor het slavernijverleden en zegt naar aanleiding van het rapport bij te willen dragen aan een betere toekomst.