Sonja Barend (1940-2026) was de koningin van de talkshow, die haar gasten altijd eerst op hun gemak stelde

In dit artikel:

Sonja Barend, de onverschrokken presentatrice die als pionier de Nederlandse talkshowcultuur vormgaf, overleed zaterdag op 86‑jarige leeftijd thuis in Amsterdam. Ze werd bekend als een attente maar vastberaden tafelvrouw: niet sensationeel, wel taboedoorbrekend en sociaal betrokken. Haar programma’s bereikten een breed publiek en maakten haar zowel gevreesd om haar scherpe vragen als geliefd om haar menselijke benadering.

Barends privéleven werd al vroeg getekend door het verlies van haar biologische vader, David, die werd weggevoerd en in Auschwitz omkwam. Pas op tienjarige leeftijd ontdekte ze per toeval de ware achternaam en de achtergrond van dat gemis — een leegte die haar leven lang bleef nazinderen en die zij later centraal stelde in haar memoires, vernoemd naar de woorden die haar vader uitsprak toen hij werd meegenomen: “Je ziet mij niet meer terug.”

Haar loopbaan begon op haar 26e als omroepster bij de NTS; al snel maakte ze de overstap naar de VARA, waar ze uiteenlopende programma’s voor jong en oud presenteerde. Haar eerste grote talkshowkans kwam in 1974 bij de AVRO (Sonja’s Avonds). Eind jaren zeventig keerde ze terug naar de VARA en vanaf 1981 bouwde ze aan de serie “Sonja op…”, die haar status als toonaangevende interviewer bevestigde. Met regisseur Ellen Blazer vond ze een vaste samenwerking en nam ze op bijzondere locaties als Frascati en de Rode Hoed uitzendingen op die maatschappelijk relevante thema’s en actuele persoonlijkheden centraal stelden.

Barend schuwde controverses niet: ze bracht als een van de eersten mensen met hiv/aids op televisie, sprak met schrijver Richard Klinkhamer (die zijn vrouw had gedood) en voerde een berucht interview met voortvluchtige crimineel Stanley Hillis. Die gesprekken leidden geregeld tot kritiek, maar Barends werkwijze was juist gericht op nieuwsgierigheid en voorbereiding, niet op provocatie. Haar stijl kenmerkte zich door empathie en het streven gasten op hun gemak te stellen — met de beroemde afsluitende groet: “Voor straks: lekker slapen en morgen gezond weer op.”

In 1996 stapte ze over naar een dagelijkse talkshow samen met Paul Witteman; in 2002 beëindigde ze die rol, waarna Jeroen Pauw haar opvolgde. Haar betekenis voor televisie blijft zichtbaar in de Sonja Barend Award, die nog jaarlijks wordt uitgereikt voor het beste tv‑interview. Privé vond ze bevrijding in haar televisiewerk, terwijl haar stiefvader liever zag dat ze een ‘fatsoenlijke’ baan behield — een idee dat zij later als verstikkend omschreef.

Barends nalatenschap is die van een presentator die maatschappelijke kwesties bespreekbaar maakte, vrouwelijke autoriteit aan de talkshowtafel normaliseerde en generaties kijkers en collega’s aan het denken zette.